یادداشت شماره یکم ایستاده با نمودار -روزنامه اعتماد-صفحه آخر-971019

ایستاده با نمودار

"ببين ببين اين يعني رياضي ، يعني قدرت آمار"

این اولین مواجهه ام با هانس روزلينگ [1]بود، دو سه سالي از فارغ التحصیل ام می گذشت و بابت ليسانس رياضي ام یک نفر برای رضای خدا كف دستم... ، هيچي نینداخته بود اما او يكبار ديگر ذوق رياضیات را در دلم بيدار كرد. هانس از حدود سال 2005 راه افتاد از این طرف به آن طرف دنیا و مثل رامبد جوان در برنامه خندوانه پشت تریبون می رفت و مي گفت حال ما چطوره؟ و نمودارهایش که به بهترین منابع سرشماری و معیارهای بهداشت جهانی مجهز بودند با آن توپهاي رنگي رنگی اش فریاد می زدند:" عالييي" و این امر باعث شده بود که به یک دانشمند مثبت اندیش (خوش خیال خودمان) معروف شود. اما جذابیت نمودارهایش باعث شد دیگر پروژه ها و تحقیقاتش را دنبال کنم و متوجه شدم که این مرد بزرگ نه اینکه خوشبین و مثبت اندیش نیست بلکه یک پزشک و آماردان سوئدی بسیار جدی و به قول خودش یک تحلیلگر جدی است. روزلینگ حتی سعی در پیش بینی آینده هم نداشت او تنها روند اتفاقات رخ داده در جهان را به یک روش انیمیشنی بسیار ساده فهم به نمایش گذاشته است.

یک مدت پیش با پادکست بسیار فاخر ایرانی آشنا شدم به نام بی پلاس ، آقای علی بندری گوینده و تهیه کننده این پادکست به تولید خلاصه کتابهای غیرداستانی معتبر دنیا می پردازد و شنیدن خلاصه کتاب واقعیت [2] از این پادکست هم یک خبر خوب بود هم یک خبر بد، هانس عزیز نویسنده این کتاب، سال 2017 بر اثر سرطان فوت کرده اما در یک تلاش بی وقفه سه ساله حاصل تحقیقاتش را با همکاری پسر و عروسش در کتابی جمع آوری کرده تا این حقایق را به دست همه مردم دنیا برساند.

او معتقد است دنیا در تمام معیار های قابل اندازه گیری، رشد قابل ملاحظه ای کرده است. البته یک نکته کمی علمی تر آنکه او معیار تحقیقاتش را بر اساس تولید ناخالص داخلی[3] قرار داده و در تحلیل نمودارهایش با میانگین گیری عرف مخالف است.

سطح آموزش عمومی ،حتی آموزش برای زنان بسیار مطلوب گردیده است.91 درصد مردم زمین امروزه در کشورهای با درآمد متوسط و بالا زندگی می کنند در حالی که صد سال پیش تقریبا 80 درصد مردم در فقر شدید زندگی می کردند. زاد و ولد کم شده چون دیگر مردم فقیر نیستند که به دلیل نیاز به نیروی کار بچه دار شوند. نرخ مرگ و میر مردم بر اثر حوادث طبیعی یک چهارم شده است.

هر بار که یکی از تحلیل های او را نگاه می کنم گوشم تیز است که اسم ایران را با آن لهجه مختصرش می آورد یا نه و وقتی آن دایره نماد ایران شبیه یک حباب سبک و سریع بین کشورهای در حال توسعه خودش را تا سطح کشورهای پیشرفته بالا می کشد و حتی در برخی از موارد بالاتر از خیلی کشورهایی قرار می گرفت که ما حسرتشان را می خوریم،اشک توی چشمم جمع می شود. امیدوارم یکی از این نمودارها را از سایت گپ مایندر[4] دریافت کنید و خودتان بدون هیچ پیش فرضی واقعیت را تماشا کنید.آقای بندری یک خاطره ای از هانس تعریف می کند(نقل به مضمون می کنم). بعد از یکی از کلاسهایش متوجه دختری می شود که دارد گریه می کند از سر دلجویی سراغش می رود و پرس و جو می کند و می فهمد دانشجویش یک ایرانی است. دختر می گوید که سالهاست به سوئد آمده ولی اولین بار است که یک سوئدی درباره ایران اینطور مثبت حرف می زند و هانس به او می گوید که همه حرفهایش بر اساس آمار و حقایق سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی است .کنترل جمعیت و کاهش مرگ و میر نوزادان در ایران شبیه یک معجزه اتفاق افتاده است. سریعترین نرخ کاهش تولد بچه از 6 فرزند به ازای هر زن در سال 1984 به 3 فرزند در سال 2015 یعنی تنها در 15 سال و البته در این مورد از دکتر ملک افضلی هم یاد می کند.

چه بخواهیم باور کنیم و چه سیاه نمایی به قول هانس مگا کج فهمی[5] حاصل از نحوه خبر رسانی شبکه های خبری که حاصل تصورات غلطی است که حتی اساتید و مدیران حوزه بهداشت و سردمداران کشورها دارند و متعلق به 60 سال پیش است را پیشه کنیم،جهان به سمت پیشرفت در حال حرکت است و باید خوشبختانه بگویم الان از هفت میلیارد جمعیت این کره خاکی تنها یک میلیاردشان در فقر شدید هستند و این یعنی زیر پانزده درصد. دیگر تصور آنکه دنیا به دو بلوک کشورهای در حال توسعه و کشورهای توسعه یافته تقسیم می شود یک خاطره دور است .

ریاضیات - هفته نامه کرگدن - شماره 63- مهر 96...